Ay

Ay, öz Türk kültüründe eril bir varlıktır. Çocukken “Ay Dede” dememiz bir rastlantı değildir; bu hitap, Tengriciliğin yüzyıllar boyunca bilinçaltımızda yaşamaya devam ettiğinin güçlü bir yansımasıdır. Buna karşılık Güneş dişildir. Ay ve Güneş, Tengrici dünya görüşünde yalnızca göksel cisimler değil; evrendeki dengenin, karşıtlıkların uyum içinde var oluşunun simgeleridir.

Tengrici atalarımız, hayatın bir uçtan diğer uca savrularak değil, denge içinde sürdürülmesi gerektiğine inanırdı. Ay ile Güneş’in birlikteliği; gece ile gündüz, akıl ile sezgi, güç ile şefkat arasındaki dengeci düzenin sembollerinden sadece biridir. Bu anlayışta ne tamamen bastırma ne de sınırsız bırakma vardır; esas olan, ölçüyü korumaktır.

İslam yorumlarının bazılarında öne çıkan “nefsi öldürme” yaklaşımı ile Tengriciliğin “nefsi dengede tutma” öğretisi arasında belirgin bir fark bulunur. Tengricilik, insanın doğasına savaş açmasını değil; doğasını tanımasını, dizginlemesini ve uyumlu hâle getirmesini ister. İnsan, Tengrici anlayışta günahkâr bir varlık değil; doğanın ve göğün bir parçasıdır.

Bugün insani olarak yaşadığımız pek çok içsel çatışmanın kaynağı, belki de özümüzde olmayan bir anlayışı, özümüzdeymiş gibi yaşamaya zorlanmamızdır. Kökünde bulunmayan bir düşünce sistemini tam anlamıyla kavrayamamak, insanı içsel bir bölünmeye sürükleyebilir. Bu da huzursuzluk, suçluluk ve yabancılaşma olarak kendini gösterir.

Belki de çözüm, bütünüyle geçmişe dönmek değil; Tengriciliğin denge, doğayla uyum ve insanı merkeze değil bütüne koyan öğretisini yeniden hatırlamaktır. Özümüzle yeniden bağ kurabilirsek, hayatın yükünden belki bir parça eksiltebiliriz.

Umarım, o günleri de görebiliriz.