Aan Doydu (Aan İye Doydu) Yer – Yak.

Yakut mitolojisinde Aan Doydu, “makrokozmos, evren, bütün dünya” olarak anlaşılır. Eski Yakutlar tüm doğanın canlı ve ruh sahibi olduğunu kabul ederlerdi. Ritüellerle ilgili şiir türlerinde bu iye, evrenin sahibi olarak görülmektedir. Bazı araştırmacılar ise Aan Alahçın Hotun‘un yalnızca sayın toprağının sahibesi olduğunu düşünür. Eski insanlar evrenin hiyerarşik yapısını ve yerleşim alanlarını birbirinden ayırıyorlardı. Genellikle yerin, suya ait toprağın iyesini yaşanılan bölge ve yer adlarına göre adlandırırlardı.

Folklor ve şaman kültürüne ait metinlerde aan iye doydu (insanların yaşadığı yer, ana yurt, toprak) biçiminde birleşik bir sözcüğe rastlanır. Aan Doydu (makrokozmos, evren, bütün dünya) ifadesine “rahim, dişi, anne” anlamındaki üçüncü sözcük olan iye eklenmiştir. Böylece birleşik sözcük Aan İye Doydu daha kapsamlı ve kutsal bir yeni anlam kazanmış, evrenin bir parçası olarak toprağı ya da anne veya rahmi ifade eder hâle gelmiştir. Yakut inançlarına göre Aan İye Doydu, tüm canlıların yaşamsal faaliyetleri için baba olan Gökyüzü’nün “dölleyebildiği” bir anne olarak tasavvur edilirdi. Aan Alahçın Hotun, Aan İye Doydu‘nun iyesi olarak kabul edilirdi. O, kalın huş ağaçlarında ve başka büyük ağaçlarda yaşardı. Bu yüzden eski Yakutlar yaşlı ağaçları kesmezdi, çünkü ruhun öfkesinden korkarlardı. O, suçluları cezalandırabilirdi ve sonuçlar en korkunç biçimde ortaya çıkabilirdi. Yakutlar insanların yaşamının, at ve büyükbaş hayvanların çoğalmasının iyenin hoşnutluğuna bağlı olduğuna inanırlardı. Ruhun hoşnutluğunu sürdürmek için her Yakut ailesi, her soy ve bütün halk ona algıs (kutsama sözleri, alkış) söyler ve tazim ritüelleri icra ederdi. İnsanlar huş ağacına ya da bir başka ağaca gider, at yelesinden yapılmış kutsal ip olan salama‘yı asardı. Bu ip, beyaz at kılından yapılmış tutamlarla, küçük huş kabuğu ve buzağı yularlarıyla süslenirdi. Bunların semantik içeriği sürülerin korunması ve çoğalmasının sağlanmasıyla, refah, et ve süt ürünlerinin bolluğuyla ilişkilendirilirdi.

Kaynakça:

Popov, G.V. (2003). Etimologiçeskiy Slovar’ Yakutskogo Yazıka. Novosibirsk: Nauka. [Ç. 1: A – DY].
Alekseyev, N.A. (2008). Etnografiya i Fol’klor Narodov Sibiri. İnstitut filologii SO RAN. Novosibirsk: Nauka (SO RAN. İzbrannıye Trudı).
Yefimova, L.S. (2013). Algıs Sahu (Yakutov) V Svitie Fol’klornıh Traditsiy Tyurko-Mongol’skih Narodov Sibiri: Klassifikatsiya, Obşçaya Harakteristika. Novosibirsk: Nauka.