K.D. Utkin, udagana inancını Yakut şamanizminin erken katmanı olarak kabul eder ve bilimsel literatüre udagana kültü terimini dâhil eder. Utkin’e göre Yakut udaganalarının prototipi, Geç Paleolitik ve Neolitik kültürlerdeki kadın kültüdür. Udagana kültü, insanın kendisini hayvanlardan ayıramadığı, hayvanları kendi ilk ataları saydığı çok eski bir dönemde ortaya çıkmıştır. Ata-totemler, udagana kültüyle ilişkilendirilir; bu totemler arasında aslan, ayı, kurt, karga, tavşan, köpek, inek gibi hayvanlar yer alır. Bu hayvanların ve kuşların tümü udagananın yardımcıları ve yoldaşları kabul edilirdi. E.K. Pekarskiy sözlüğünde udagan sözcüğü, Buryatça udagan, udajun ve Moğolca udagan ile karşılaştırılarak “şaman kadın, büyücü kadın” anlamı verilir. Buryat udagan, udajunlar ateşin rahibeleriydi ve söz konusu kültün ilk hizmetkârları sayılırdı. Yakutlarda ayıı udagana [ak kadın şaman; iyi ruhlar ile insanlar arasında aracı olan kadın şaman] ve abaahı udagana [düşmanlarını yiyen udagan] birbirinden ayırt edilirdi. Yakut udaganları, G.V. Ksenofontov ve S.İ. Bolo’nun kaydettiği tarihî rivayetlerde de anlatılır. Ritüel şiirleri içinde iki tür vardır: ayıı udagana şiiri (ayıı topluluğunun udaganları) ve abaahı udagana şiiri (abaahıların udaganları).

Kaynakça: Utkin, K.D. (2000). Religiozno filosofskie vozzreniya korennih narodov Yakutii. Yakutsk: Natsional’noye knijnoye izdatel’stvo Biçik, 220 s.; Pekarskiy, E.K. [1959]. Slovar’ Yakutskogo Yazıka. T. III, vip. 10-13. M.: Akademiya Nauk SSSR, stolbiki 2509-3858; Yefimova, L.S. (2013). Algıs Saha (Yakutov) V Svete Fol’klornıh Traditsiy Tyurko-Mongol’skih Narodov Sibiri: Klassifikatsiya, Obşçaya Harakteristika. Novosibirsk: Nauka.

Lyudmila Yefimova