Yakutların kadim mitolojisinde ışık ve şimşek tanrısı önemli bir yer tutar. Bu tanrı için birkaç adlandırma kullanılmaktadır. Yakut inanışlarına göre onu gök gürültüsü tanrısı Aan Caahın (Caa Buuray, Oroy Buuray, Buuray Dohsun, Uordanh Cahabıl, Sün Caahın) diye adlandırırlardı. Bazen de Sügü Toyon (kelime anlamıyla “Balta Han/Tanrı”) denirdi. Verilen tanrı adlarını çevirmek zordur; hatta çevrilemez. A.E. Kulakovskiy’e göre Yakutlar gök gürültüsünü, gök gürültüsü tanrısının atının nal sesleri olarak algılar, şimşeği ise onun baltası sayarlardı. Eski Yakutlar, tanrının baltasıyla ağaçlara saklanan kötü güçlere vurduğuna inanırdı. Gündelik hayatta şimşeğin parçaladığı ağaçtan alınan çıralar, arçı (tütsü/arındırma) adı verilen arındırıcı nitelikteki rituellerde kullanılırdı. A.İ. Gogolev’e göre şimşek çarpmasıyla ölen hayvanın eti şifalı kabul edilirdi. Tanrı adının ilk sözcüğü olan aan Yakutlar tarafından “büyük, devasa, olağanüstü güç sahibi” olarak anlaşılırdı. İkinci sözcük olan caahın‘ın etimolojisini G.V. Popov, E.K. Pekarskiy’ye atıfla, Çağatayca yaşın [şimşek] ve ortak Türkçe yazık, yazuk, jasak, yasak (1. günah, suç, kusur; felaket, zarar; 2. mutsuz, zavallı, talihsiz), buradan da Türkçe yaz, yaaz (yanılmak, şaşırmak, fırsatı kaçırmak) fiiline bağlamıştır. Anlamsal düzlemde bu yorumlama Aan Caahın adlandırmasına uygundur. Zira bu tanrının arındırıcı işlevleri, şimşeğin olağanüstü büyüklükteki gücünde somutlaşmaktaydı. Daha sonra Hristiyanlığın kabulüyle birlikte Aan Caahın ya da Süge Toyon‘un işlevleri, Yakutların kendi telaffuzlarıyla İlyaa Boruokuk diye adlandırdıkları İlyas Peygamber’in işlevleriyle birleşmiştir.

Kaynakça: Kulakovskiy, A.E. (1979). Nauçnıye Trudı. Yakutsk: Yakutskoye Knijnoye İzdatel’stvo; Popov, G.V. (1991). K Etimologii İmyon Bojestv Yakutskoy Mifologii. Folklor i Sovremennaya Kul’tura. Sbornik Nauçnıh Trudov. Yakutsk: Yakutskiy Nauçnıy Tsentr SO RAN, S. 60-65; Popov, G.V. (2003). Etimologiçeskiy Slovar’ Yakutskogo Yazıka. Novosibirsk: Nauka. (C. 1: A-DY).

Lyudmila Yefimova