Yaratık, canavar.
-
Cehennemde (tamu) Toybodım nehri kıyısında yaşayan Aşağı Dünya varlığı.
-
Altay şaman kostümü üzerindeki bu yaratığı/canavarı sembolize eden yeşil kumaştan yapılmış bir şerit.
Birinci ve ikinci anlamlarda da şamanlar, bu canavarı baykuş tüylerinden oluşan, bir gözü, dört bacağı ve çatallı kuyruğunun yer aldığı bakır bir levhayla tasvir etmişlerdir. Ada cezım ay Abram. [Baba sahibim benim, ey abra benim].
Eğer abra kelimesinin kökenine dönersek, Moğol dillerinde paralelliklerin olduğu ortaya çıkar. krş. Aburga-moguy (Avraga-moguy) – ejderhaya benzer dev mitik yılan, tüm yılanların atası, kralı. Moğolca aburga il < durga, P.Moğ. adurga, Moğ. Avraga (dev, devasa). “Dev, devasa” aburga moos, aburga mangus ikilemelerinde de bulunmaktadır. Aburga “balık, kaluga balığı” (Zaharyuk. Amur < Buryat. Aburga “İrice, devasa, çok büyük, muazzam”); P. Moğ. Aburga “büyük” (balık, yılan hk.).
Dünyanın ve insanın yaratılışı hakkındaki Altay mitinde Abramul’dan (Abra Moos, Abram Nuus, mongus sözcüğünden) Aşağı Dünya Tanrısı Erlik’in oğullarından biri olarak bahsedilmektedir. Abram Muus inanırdın malın kütken Erekley olayonun emegeni kıı bala taptı. Ol bala puğurla altın burak kujinu kiygenip uşuptu, on koluna altın çööpçöy tudungança çıptı, hül ellep ermektenip turat, Ereldey öödöönün suraganın büüdürüp turat. [Kahraman Abram Muus’un hayvanlarını otlatan Erelde’nin karısı bir kız çocuğu dünyaya getirmiş. Bu kız doğduğunda başında altın bir başlıkla, sağ elinde altın bir kupayla doğmuş. Konuştuğu bir insan Erekley’in tüm isteklerini yerine getirmiş.]
Kaynakça: Anohin, A.V. (1924). Materialı po Şamanstvu u Altaytsev (Sobannıye vo Vremya Puteşestviy po Altayu v 1910-1912 gg. po Poruçeniyu Komiteta Dlya İzuçeniya Sredney i Vostoçnoy Azii. (Predisl. S.E. Malova). Leningrad, 152s.
Anikin, A.E. (2000). Etimologiçeskiy Slovar’ Russkih Dialektov Sibiri. Zaimstvovaniya iz Ural’skih, Altayskih i Paleoaziatskih Yazıkov. 2. c Izd. Moskva-Novosibirsk: Nauka, 768s.
Manjigeyev, İ.A. (1978). Buryatskiye Şamanistiçeskiye i Doşamanistiçeskiye Terminı. Moskva: Nauka, 126s;
Tatarintsev, B.İ. (2000a). Etimologiçeskiy Slovar’ Tuvinskogo Yazıka. Novosibirsk: Nauka. Sib. Predpriyatiye RAN. T.1. (A-B), 341s.
Altay Kep-Quuçındar. [Sost. İ.B. Şintin, E.E. Yamayeva. Gorno-Altaysk: Ak-Çeçek, 1994, 415s. (Altayca), s. 303.
Altay Baatırlar : Altayskiye Bogatiri. [Sost. S.S. Surazakov]. Gorno-Altaysk: Gorno-Alt. Otdeleniye Alt. Kn. İzdatel’stvo, 1958, T.1., 276s.
Altayskiye Zagadki : Altay Tabışkakhtar. (Sost. K.E. Ukajina). Gorno-Altaysk: Gorno-Alt. Otdeleniye Alt. Kn. İzdatel’stvo, 1981.
Nadejda Üyüdökova
