Eski Yakutlarda dünyanın yapısı ve onun merkezi olarak kabul edilen Aal Luuk Mas (ya da Aar Kuduk Mas) dünya kutsal ağacını simgelemektedir. Aal Luuk Mas (ya da Aar Kuduk Mas) Yakut mitolojisinde önemli bir yere sahiptir ve temel kavramlardan biridir. Kutsal ağacın Aal Kuduk Mas ve Aar Luuk Mas gibi farklı adlandırmaları da vardır.
Folklor türlerinde, özellikle olonhoda, ağacın üç dünyadan (Üst, Orta ve Alt) geçtiği dile getirilir. Eski Yakut tasavvurlarına göre bu ağaç büyür ve bütün gök katlarını aşarak yükselir. Onun en yüce tanrı Ürün Aar Toyon’un (ya da Ürün Ayı Toyon) atının bağlanacağı kazık olmayı amaçladığına inanılırdı. Ancak bunun bir cüretsizlik sayılacağını ve tanrının öfkeleneceğini düşünen ağaç, en yüce tanrının yaşadığı yere ulaşmadan aşağı doğru eğilmeye karar verir. Yakutlar Aal Luuk Mas’ın (ya da Aar Kuduk Mas) dal uçlarından Orta Dünya’ya hayat verici bir nimet damladığını ve yeryüzündeki bütün canlıların bununla beslendiğini tasavvur ederdi. Dahası, ağacın kökleri toprağın içinden geçerek Alt Dünya’nın beyinin yaşadığı yere kadar uzanır. Ağaç, karanlık dünyadaki kötü güçlerinin köklerine zarar vereceğini düşünerek köklerini yukarı doğru eğer. Köklerden faydalı bir köpük salgılanır ve Orta Dünya’daki bütün canlılar bununla beslenir.
Aal Luuk Mas üç sözcükten oluşur. Yakutçada aal sözcüğünün birden fazla anlamı vardır. Ancak bu birleşik adlandırmada (Aal Luuk Mas) ilk anlamını yitirmiş, kalıcı bir epitet olarak kullanılmış ve “kutsal ve kurtarıcı” biçiminde anlaşılır hale gelmiştir. Kutsal ağacın adlandırılmalarından biri olan Aar Kuduk Mas’ta kuduk sözcüğü “kutsama, kutsal” anlamına gelir. Yakutça kuduk’un etimolojisi için G.V. Popov iki seçenek önermiştir: Birincisinde kuduk’u Eski Türkçedeki kut (can/ruh, yaşamsal güç, ruh) sözcüğüne dayandırır ve Yakutça kuduk Mas’ın ilk anlamını “şamanın ya da şifacı otu/ruhunun yetiştirildiği ağaç” olarak değerlendirir. Araştırmacı, ikinci anlamı ise Eski Türkçedeki kud- (dökmek) kökü ile eylemden ad yapan -ık ekine dayandırır. Böylece kuduk / kuduk biçimini kurar ve Kuduk Mas’ı “hayat verici nemi salan/döken ağaç” olarak açıklar. Yakut mitolojisinde Aal Luuk Mas (ya da Aar Kuduk Mas), evrenin düzenine ilişkin temel bir kavramdır ve “kutsal, kurtarıcı, kutsanmış, hayat verici nemi salan/döken ağaç” anlamlarını taşır.
Kaynakça: Tolkovıy Slovar’ Yakutskogo Yazıka (pod redaktsiyey P.A. Sleptsova). Novosibirsk: Nauka, 2004. [Bukva A]; Popov, G.V. (1991). K Etimologii İmyon Bojestv Yakutskoy Mifologii Folklara i Sovremennoy Kul’turı. Sbornik Nauçnıh Trudov. Yakutsk: Yakutskiy Nauçnıy Tsentr SO RAN, S. 60-65; Gogolev, A.İ. (2002). İstoki Mifologii i Traditsionnıy Kalendar’ Yakutov. Yakutsk: İzdatel’stvo Yakutskogo Universiteta.
Lyudmila Yefimova
