İnsanlar başta olmak üzere canlı her varlığa zarar veren kötü ruhların adı. Onları sadece şamanlar görebilir. Kişinin kutu ise ancak yaklaştıklarını sezebilir. Hastalıkların sebebi abaahıların nefeslerinin yeryüzüne yayılmasıdır. Dolganlar abaahıları “güçlü” ve “zayıf” olmak üzere iki gruba ayırırlar. İkinci gruptakiler aynı zamanda aptal olduklarından şamanlar tarafından kolaylıkla ikna edilir veya kandırılırlar. Yaşam alanları Aşağı Dünya olmasına rağmen sıklıkla yeryüzüne çıkarak daha çok terk edilmiş ahır ve kulübelere yerleşirler. İnsanlara ve evcil geyiklere musallat olup, onları yemeye çalışırlar. Avcıların avladıkları geyiklerden de çok hoşlanırlar. Bu nedenle fidye almak için bile insanları hasta edebilirler. İnsanlara daha çok geceleri musallat olurlar ve sahiplerinin terk ettiği yerlere yerleşirler. A. A. Popov, abaahıların nasıl görünmez olduklarına dair şu rivayeti kaydetmiştir:

Adamın biri ormanda baltasıyla çalışırken bir abaahı gelerek onu yemekle tehdit eder. Adam, kendisini yiyebileceğini fakat önce yardım etmesi gerektiğini söyler. Abaahı bunu kabul edince adam, abaahının ağaç yarığına soktuğu ellerini baltayla ezmek isterse de abaahı bir daha adama zarar vermeyeceği sözünü vererek kendini güçlükle kurtarır ve artık insanlara görünmemeye karar verir. Dolganlar insanların ölümlerini abaahıların kişinin kutunu çalmasına bağlarlar. Bu nedenle hasta ya da ölülerin abaahılarla temas ettiklerine inanıldığı için “kirli” sayılırlar. Dolganlar, abaahılardan şamanların yardımıyla korundukları gibi bazı tedbirler de alırlar: Evlerinde abaahıların geldiklerini sezip, önceden haber veren dört gözlü köpekler (gözlerinin alt veya üstlerinde lekeler bulunan) besler, yaşam alanlarını ardıçla tütsüler, çadıra ayı pençeleri, çocuk beşiklerine yay, bıçak, mızrak ucu asılır; ayrıca yabani geyiğin omur kemiği de koruyucu kabul edilen nesneler arasındadır. Yeni doğan çocukları abaahılardan korumak için de bazen bu çocuk, yalancı bir aileye verilerek abaahı şaşırtılmaya çalışılır. Dolganlar, Ruslarla tanıştıktan sonra bu yeni milletle birlikte çiçek hastalığı ve kızamık gibi bazı hastalıklarla da tanışmış oldular. Dolayısıyla bu hastalıklara sebep olan kötü ruhlara da Rus Abaahıları adını verdiler. Fakat Dolgan şamanları bu hastalıkları tedavi etmekten çekinmişlerdir.

Kaynakça: Gyaçenko, V. İ. (2007). “Predstavleniya Dolgan o Duşe i Smerti”. Otçego Umirayut Nastoyaşçiye Lyudi? Mifologiya Smerti. Struktura, Funktsii i Semantika Pogrebalnogo Obryada Narodov Sibiri. Etnografiyeçkiye Oçerki: sb. st. – SPB: Nauka. 108-133.

İbrahim Dilek