Geçit: Dolganların mitik eserlerinde “geçit” anlamına gelen ve “aartık” adı verilen özel bir geçitten bahsedilir. Kelime aslında “dağ geçidi” anlamına da geldiği hâlde Dolgan mitolojisinde Yukarı Dünya’ya veya Aşağı Dünya’ya geçişi sağlayan bağlantı yerleri olarak geçer. Yukarı Dünya’nın tek ve sağlam bir tasviri olmadığı, metinlerde başka başka anlatıldığı hâlde Aşağı Dünya’ya açılan aartık daha ayrıntılı tasvir edilir: Bir kayalıktaki tehlikeli bir yarık, yeraltına doğru inen tünel benzeri bir yapı… Bunlar geçildikten sonra destan kahramanı dokuz yardalık üç katmanlı bir buz yığınından geçmek zorunda kalır. Burayı geçtikten sonra da kendisini kusurlu bir ay ve yırtılmış bir güneşin bulunduğu yeraltı ülkesinde bulur. Burada güneş ve ay sabittir; ne yükselir ne de alçalırlar. Aşağı Dünya’nın sınırları ters akan kanlı bir denizle çevrilidir. Kahraman geçidi alanları ancak mucizevi becerileri veya ilahi güçlerden aldığı yardımlarla geçer. Aşağı Dünya’nın hâkimi genellikle oburların başbuğu olan Abası ise de adı Amtın-Kiriıs olarak geçer. Elbette bu isim bilim insanları tarafından geç bir ödünçleme olarak kabul edilir.

Kaynakça: Danilova, N.K. (2017). “Epiçeskiy Mir i ‘Sakralnaya Topografiya’ u Dolgan”. Filologiya i Çelovek, No.1, 85-98.

İbrahim Dilek