Ejderha Türkmen masallarında genellikle kötüdür ve onunla ilgili bir kısım sırların açıklanması yasaktır. Ağzından ateş yerine kasırga püskürtür. Bazı türleri de devlerin canını kulaklarında taşır. Kahramana ve insanlara zarar verir ve onların bir kısım kaynaklarını kısıtlar ya da ele geçirir. Halka zulmeder. Ejderha, Üvey Kardeşler masalında her gün bir kız yemektedir ve geldiği zaman yeri sarsıp tozu dumana katmaktadır. Masaldaki padişahın oğlu, çölde gördüğü prensesten ejderha hakkında şu bilgileri alır: Oğlan, taze burada ne yapayım sen umarsın? Beni bugün bir ejderha yiyecek. Ben bir padişah kızıyım. Ülkemizde epey bir süredir büyük bir sıkıntı var. Bir ejderha gelip her gün bir kız yutup gidiyor. Eğer kız bulamazsa adamlarını suyun başına gönderip, suyu kestirerek halkı susuz bırakıyor… Bir ara oğlanın yüzüne kızın gözyaşı damlayınca, bu oğlan irkilip uyanmış. Ejderhanın geldiği esnada yeri sarstığını ve ortalığı toz dumana kattığını görmüş. Altın Başlı Kız masalında ejderha her yıl simurgun yavrularını yer. Simurg, bu durumun farkında değildir. Masalın kahramanı Şammov, ejderhayı görür ve simurgun yavrularını kurtarır. Türkmen masallarında ejderhanın birkaç vasfı vardır. Çok değişik, olağanüstü özellikler taşımaz. En belirgin vasıfları olan yeri sarsma, kasırga çıkarma ve büyük zararlar verme masallarda sürekli tekrar edilmektedir. Çoğunlukla kötü bir role sahip ejderha, bir kısım masallarda iyi bir karakter sergiler. İnsanla dost olup zalimlere karşı savaşır. Çoban adlı masalda; çobanın ölümden kurtardığı ve iyileştirdiği ejderha, ona büyük iyilikte bulunur. Ejderhaların iyilikte bulunduğunun anlatıldığı metinlerden birisi Anov Camisi adlı efsanedir. Efsane şöyledir: Büyük pirlerden Seyit Cemalettin, caminin önünde otururken yanına bir ejderha gelir. O, pirden dağda kalan arkadaşına yardım etmesini ister. Pir, ejderhanın yanına ustasını verir ve bunlar beraber yola koyulurlar. Sonunda dağda kalan ejderhanın yanına varırlar. Dağda kalan ejderha, bir ceylanı yerken ceylanın boynuzu ejderhanın boğazına takılmış. Usta, ejderhanın boğazından boynuzu çıkarıp alır. Bu hayırlı işe memnun olan ejderhalar, kendi hazinelerinden bunlara altın, gümüş verirler. Seyit Cemalettin, bu altınlarla Anov Camisi’ni yaptırır. Caminin ana kapısına da ejderhanın şeklini çizdirir. Türkmen destanlarında da ejderha sıkça görülen bir motiftir. Köroğlu’nun evliliğinin anlatıldığı kolda Köroğlu, bir ejderhayla mücadele eder. Köroğlu rüyasında gördüğü Ayhanım’ı aramaya gittiğinde karşısına bir köşk ve köşkün kapısında bekleyen bir ejderha çıkar. Köroğlu, ejderhaya bir şiir söyleyerek yolundan çekilmesini ister ama ejderha Köroğlu’na ve atına saldırır. Bunun üzerine Köroğlu, kılıcıyla ejderhayı ikiye bölerek yoluna devam eder. Gövher Kız ve Şıralı Bey Destanı‘nda Şıralı Bey, Gövher’i eş olarak alabilmek için üç şartı yerine getirmek zorunda kalır. Bunlardan ilki ejderhayla ilgilidir ve şöyledir: İsfahan Şahı Sayan Şah’ın ülkesinin yarısını hakimiyeti altına alan ejderhayı öldürmektir. Şıralı Bey, rüyasında Hz. Ali’yi görür ve ondan ejderhayı nasıl öldürmesi gerektiğini öğrenir.

Kaynakça: Gökçimen, Ahmet (2010). “Türkmen Masallarında Mitolojik Hayvanlar ve Fonksiyonları”. Türklük, S 20, Ankara, s. 165-178; Süm büllü, Yusuf Ziya (2000). “Türkmen Masalları Üzerine Motif İncelemesi (Büyülü Masallar)”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Erzurum; İnal, Şerife Seher (2012). Türkmen Efsaneleri Üzerine Bir Araştırma (İnceleme-Metinler). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İzmir; Şahin, Halil İbrahim (2011). Türkmen Destanları ve Destancılık Geleneği. Konya: Kömen Yay.

İbrahim Dilek